Περίληψη
Τι συμβαίνει πραγματικά κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού; Μάθετε ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα, πώς δημιουργείται ο φαύλος κύκλος του πανικού και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσα από τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT).
Η κρίση πανικού μπορεί να είναι μια εξαιρετικά έντονη και τρομακτική εμπειρία. Η καρδιά χτυπά δυνατά, η αναπνοή αλλάζει, μπορεί να εμφανιστούν ζάλη, τρέμουλο ή μούδιασμα και, μέσα σε λίγα λεπτά, να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι κάτι πολύ σοβαρό συμβαίνει.
«Κι αν πάθω έμφραγμα;»
«Κι αν λιποθυμήσω;»
«Κι αν χάσω τον έλεγχο;»
«Κι αν πεθάνω;»
Ακριβώς επειδή τα συμπτώματα είναι τόσο έντονα και σωματικά, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι μπορεί να πρόκειται για κρίση πανικού.
Για να κατανοήσουμε όμως τον πανικό, δεν αρκεί να γνωρίζουμε τα συμπτώματά του. Χρειάζεται να καταλάβουμε τον κύκλο που τον δημιουργεί και, κυρίως, τον μηχανισμό που μπορεί να τον συντηρεί.
Τι είναι η κρίση πανικού;
Η κρίση πανικού είναι ένα αιφνίδιο επεισόδιο έντονου φόβου ή δυσφορίας, κατά τη διάρκεια του οποίου εμφανίζονται έντονα σωματικά και γνωσιακά συμπτώματα.
Μπορεί να εμφανιστεί σε μια κατάσταση που προκαλεί φόβο, αλλά μπορεί επίσης να συμβεί φαινομενικά «από το πουθενά».
Αυτό συχνά είναι ένα από τα στοιχεία που την κάνουν τόσο τρομακτική:
«Αφού δεν συνέβαινε τίποτα, γιατί το σώμα μου αντέδρασε έτσι;»
Μια μεμονωμένη κρίση πανικού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος έχει διαταραχή πανικού. Η διαταραχή πανικού συνδέεται με επαναλαμβανόμενες, απροσδόκητες κρίσεις και με επίμονη ανησυχία για νέες κρίσεις ή σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά εξαιτίας τους.
Ποια είναι τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού;
Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συχνά περιλαμβάνουν:
- έντονους ή γρήγορους καρδιακούς παλμούς
- δύσπνοια ή αίσθηση ότι «δεν φτάνει ο αέρας»
- πόνο ή δυσφορία στο στήθος
- ζάλη ή αίσθηση αστάθειας
- τρέμουλο
- εφίδρωση
- μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα
- ναυτία ή δυσφορία στο στομάχι
- εξάψεις ή ρίγη
- αίσθηση αποπραγματοποίησης ή αποπροσωποποίησης.
Παράλληλα μπορεί να εμφανιστούν πολύ έντονες σκέψεις:
«Κάτι παθαίνω.»
«Θα λιποθυμήσω.»
«Χάνω τον έλεγχο.»
«Θα πεθάνω.»
Αυτές οι σκέψεις δεν αποτελούν απλώς συνέπεια της κρίσης. Μπορούν να γίνουν μέρος του μηχανισμού που την ενισχύει.
Γιατί μια κρίση πανικού μοιάζει τόσο επικίνδυνη;
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό σύστημα αντίδρασης στην απειλή.
Όταν ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται κίνδυνο, το σώμα προετοιμάζεται να αντιδράσει. Οι καρδιακοί παλμοί μπορεί να αυξηθούν, η αναπνοή να επιταχυνθεί, οι μύες να βρίσκονται σε μεγαλύτερη ένταση και η προσοχή να στραφεί προς οτιδήποτε θα μπορούσε να αποτελεί απειλή.
Το πρόβλημα στον πανικό δεν είναι ότι το σώμα «δεν λειτουργεί σωστά».
Είναι ότι φυσιολογικές ή αγχώδεις σωματικές αισθήσεις μπορεί να ερμηνευθούν ως σημάδι επικείμενης καταστροφής.
Για παράδειγμα:
Αίσθηση: η καρδιά χτυπά γρήγορα.
Ερμηνεία: «Κάτι συμβαίνει στην καρδιά μου.»
Συναίσθημα: φόβος.
Σωματική αντίδραση: μεγαλύτερη διέγερση.
Νέα παρατήρηση: «Τώρα χτυπά ακόμη πιο γρήγορα.»
Νέα ερμηνεία: «Το ήξερα. Κάτι σοβαρό συμβαίνει.»
Και ο κύκλος συνεχίζεται.
Ο φαύλος κύκλος του πανικού
Ένας από τους σημαντικότερους στόχους της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας (CBT) είναι να βοηθήσει τον άνθρωπο να κατανοήσει αυτόν τον κύκλο.
Μπορούμε να τον δούμε απλουστευμένα ως:
Σωματική αίσθηση → απειλητική ερμηνεία → φόβος → μεγαλύτερη σωματική διέγερση → εντονότερες αισθήσεις → ακόμη μεγαλύτερος φόβος.
Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να αισθανθεί μια μικρή ζάλη επειδή είναι κουρασμένος.
Αν σκεφτεί:
«Είμαι κουρασμένος», πιθανότατα η εμπειρία τελειώνει εκεί.
Αν όμως σκεφτεί:
«Κάτι παθαίνω. Θα λιποθυμήσω», ο φόβος αυξάνεται.
Η αυξημένη διέγερση δημιουργεί περισσότερες σωματικές αισθήσεις, οι οποίες φαίνεται να επιβεβαιώνουν την αρχική σκέψη.
Έτσι δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος.
«Κι αν ξαναπάθω κρίση πανικού;»
Για αρκετούς ανθρώπους, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι τελικά η ίδια η κρίση.
Είναι ο φόβος της επόμενης κρίσης.
Μετά από ένα πολύ έντονο επεισόδιο μπορεί να αρχίσει μια συνεχής παρακολούθηση του σώματος:
«Χτυπά λίγο πιο γρήγορα η καρδιά μου;»
«Ζαλίστηκα;»
«Αναπνέω φυσιολογικά;»
«Μήπως αρχίζει πάλι;»
Όσο περισσότερο παρακολουθεί κάποιος τις σωματικές αισθήσεις του, τόσο περισσότερες παρατηρεί. Και όσο περισσότερο τις αντιλαμβάνεται ως επικίνδυνες, τόσο περισσότερο αυξάνεται το άγχος.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί αυτό που συχνά περιγράφεται ως φόβος του φόβου.
Όταν αρχίζουν οι αποφυγές
Σταδιακά, ο άνθρωπος μπορεί να προσπαθήσει να προστατευτεί από μια νέα κρίση.
Μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει:
- το μετρό ή άλλα μέσα μεταφοράς
- την οδήγηση
- πολυσύχναστους χώρους
- ταξίδια
- αεροπλάνα ή πλοία
- ουρές
- κλειστούς χώρους
- την άσκηση
- το να βρίσκεται μακριά από το σπίτι
- το να μένει μόνος.
Βραχυπρόθεσμα η αποφυγή ανακουφίζει.
«Δεν μπήκα στο μετρό, άρα είμαι ασφαλής.»
Μακροπρόθεσμα όμως μπορεί να συμβεί κάτι διαφορετικό: το άτομο δεν έχει την ευκαιρία να διαπιστώσει ότι θα μπορούσε να αντέξει την κατάσταση χωρίς να συμβεί η καταστροφή που φοβάται.
Έτσι, η αποφυγή μπορεί να αρχίσει να συντηρεί τον φόβο που προσπαθεί να μειώσει.
Τι προκαλεί τις κρίσεις πανικού;
Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία που εξηγεί όλες τις κρίσεις πανικού.
Η εμφάνισή τους μπορεί να σχετίζεται με συνδυασμό παραγόντων, όπως αυξημένη ευαισθησία στις σωματικές αισθήσεις, περίοδοι έντονου στρες, προηγούμενες εμπειρίες, τρόπος ερμηνείας των σωματικών συμπτωμάτων και άλλοι βιολογικοί και ψυχολογικοί παράγοντες.
Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, η πρώτη κρίση μπορεί να εμφανιστεί σε μια περίοδο κατά την οποία ο άνθρωπος βρίσκεται υπό σημαντική πίεση.
Αυτό όμως που αποκτά ιδιαίτερη σημασία θεραπευτικά δεν είναι μόνο γιατί συνέβη η πρώτη κρίση, αλλά και τι κάνει τον φόβο να συνεχίζεται σήμερα.
Πώς αντιμετωπίζονται οι κρίσεις πανικού;
Η διαταραχή πανικού είναι αντιμετωπίσιμη.
Μία από τις ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις με ισχυρή ερευνητική τεκμηρίωση είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT).
Η θεραπεία δεν έχει ως μοναδικό στόχο να διδάξει στον άνθρωπο έναν τρόπο να «σταματά» κάθε κρίση μόλις εμφανιστεί.
Στόχος είναι να αλλάξει σταδιακά η σχέση του με τις αισθήσεις και τις καταστάσεις που έχει μάθει να φοβάται.
Ανάλογα με την περίπτωση, η θεραπευτική διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει:
- ψυχοεκπαίδευση σχετικά με τον μηχανισμό του πανικού
- αναγνώριση των σκέψεων και των καταστροφικών ερμηνειών
- διερεύνηση και επανεκτίμηση αυτών των ερμηνειών
- αναγνώριση συμπεριφορών ασφάλειας και αποφυγών
- σταδιακή έκθεση σε καταστάσεις που έχουν συνδεθεί με φόβο
- έκθεση, όπου ενδείκνυται, στις ίδιες τις σωματικές αισθήσεις που έχουν αποκτήσει απειλητικό νόημα.
Ο στόχος δεν είναι να υποσχεθεί κανείς:
«Δεν θα αισθανθείς ποτέ ξανά άγχος.»
Ο στόχος είναι το άγχος και οι σωματικές αισθήσεις να πάψουν να ερμηνεύονται ως μια καταστροφή από την οποία πρέπει κανείς συνεχώς να προστατεύεται.
Πότε χρειάζεται να ζητήσω βοήθεια;
Όταν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται, όταν υπάρχει συνεχής φόβος ότι θα εμφανιστεί νέα κρίση ή όταν αρχίζουν να περιορίζονται δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, είναι χρήσιμο να γίνει αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Παράλληλα, επειδή ορισμένα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού μπορεί να μοιάζουν με συμπτώματα οργανικών παθήσεων, ένα νέο, ασυνήθιστο ή ανεξήγητο σωματικό σύμπτωμα δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο άγχος χωρίς την κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Η ζωή δεν χρειάζεται να οργανώνεται γύρω από την επόμενη κρίση
Μία από τις πιο δύσκολες συνέπειες του πανικού είναι ότι ο άνθρωπος μπορεί σταδιακά να αρχίσει να οργανώνει τη ζωή του γύρω από μία ερώτηση:
«Κι αν μου συμβεί;»
Πού μπορώ να πάω.
Πόσο μακριά μπορώ να ταξιδέψω.
Αν μπορώ να μπω στο μετρό.
Αν μπορώ να μείνω μόνος.
Αν υπάρχει κοντά νοσοκομείο.
Αν υπάρχει τρόπος να φύγω γρήγορα.
Η θεραπεία δεν αφορά μόνο τη μείωση των κρίσεων πανικού.
Αφορά και την ανάκτηση της ελευθερίας που μπορεί σταδιακά να έχει περιορίσει ο φόβος τους.
Συχνές ερωτήσεις για τις κρίσεις πανικού
Πόσο διαρκεί μια κρίση πανικού;
Τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού συνήθως αυξάνονται γρήγορα και φτάνουν σε μεγάλη ένταση μέσα σε λίγα λεπτά. Η διάρκεια και η εμπειρία μπορεί να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Επιπλέον, η ανησυχία και η σωματική ένταση μπορεί να παραμένουν και μετά την υποχώρηση της κορύφωσης, δημιουργώντας την αίσθηση ότι η κρίση διήρκεσε περισσότερο.
Μπορεί κάποιος να λιποθυμήσει από κρίση πανικού;
Η αίσθηση ότι κάποιος πρόκειται να λιποθυμήσει είναι συχνή κατά τη διάρκεια του πανικού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα συμβεί πράγματι λιποθυμία. Επειδή όμως η ζάλη ή η λιποθυμία μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες, ειδικά όταν εμφανίζονται για πρώτη φορά ή είναι ασυνήθιστες, χρειάζεται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Πώς μπορώ να καταλάβω αν είναι κρίση πανικού ή πρόβλημα με την καρδιά;
Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν, όπως πόνος ή δυσφορία στο στήθος, ταχυκαρδία, δύσπνοια και ζάλη. Δεν είναι ασφαλές να θεωρεί κάποιος ένα νέο ή ανεξήγητο σύμπτωμα ως κρίση πανικού χωρίς κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Μπορεί να εμφανιστεί κρίση πανικού κατά τη διάρκεια του ύπνου;
Ναι. Υπάρχουν νυχτερινές κρίσεις πανικού, κατά τις οποίες το άτομο μπορεί να ξυπνήσει απότομα με έντονα συμπτώματα πανικού, χωρίς να έχει προηγηθεί απαραίτητα εφιάλτης.
Γιατί φοβάμαι συνέχεια ότι θα ξαναπάθω κρίση;
Μετά από μια έντονη κρίση, ο άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να παρακολουθεί περισσότερο το σώμα του και να ερμηνεύει μικρές αλλαγές ως σημάδια ότι ξεκινά νέα κρίση. Αυτός ο φόβος της επανάληψης μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος του κύκλου που συντηρεί το πρόβλημα.
Ποια θεραπεία χρησιμοποιείται για τις κρίσεις πανικού;
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) αποτελεί μία από τις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις με ισχυρή ερευνητική τεκμηρίωση για τη διαταραχή πανικού. Ανάλογα με την περίπτωση, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοεκπαίδευση, γνωσιακές παρεμβάσεις, έκθεση σε φοβογόνες καταστάσεις και έκθεση σε σωματικές αισθήσεις που έχουν συνδεθεί με τον φόβο.
Ψυχοθεραπεία για τις κρίσεις πανικού
Αν οι κρίσεις πανικού, ο φόβος μιας νέας κρίσης ή οι αποφυγές έχουν αρχίσει να περιορίζουν την καθημερινότητά σας, η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση και αντιμετώπιση του κύκλου του πανικού.
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) αποτελεί μία από τις περισσότερο μελετημένες θεραπευτικές προσεγγίσεις για τη διαταραχή πανικού.
Κλείστε ραντεβού για ατομική ψυχοθεραπεία στην Αθήνα ή online.