Η αθέατη πλευρά του άγχους μέσα στη σχέση και η έλλειψη συναισθηματικής νοημοσύνης που δυσκολεύει την κατανόηση
Σε πολλές σχέσεις, ένα από τα δύο μέλη βιώνει έντονο άγχος γύρω από την ευθύνη φροντίδας και προστασίας του άλλου. Κι όμως, αυτή η ένταση συχνά περνά απαρατήρητη ή παρερμηνεύεται, οδηγώντας σε παρεξηγήσεις, απόσταση και αίσθημα μοναξιάς μέσα στη σχέση.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτό το άγχος μένει αόρατο. Πολλοί άνθρωποι, ενώ διαθέτουν έντονη συναισθηματική εμπλοκή, δεν το αναγνωρίζουν, δεν το κατανοούν και κυρίως δεν προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους με ενσυναίσθηση απέναντι σ’ αυτό. Κι έτσι δημιουργείται ένα αδιόρατο συναισθηματικό χάσμα, όχι επειδή οι άνθρωποι δεν αγαπιούνται, αλλά επειδή οι μηχανισμοί συναισθηματικής νοημοσύνης και από τις δύο πλευρές είναι ελλιπείς, απλώς σε διαφορετική μορφή.
Η Αντρική Σιωπή: Όταν το Άγχος Παίρνει τη Μορφή Ευθύνης
Πολλοί άντρες, μεγαλωμένοι με την αντίληψη ότι πρέπει να είναι «οι προστάτες», βιώνουν έντονο άγχος όταν βρίσκονται σε μια σχέση. Αγωνιούν —συχνά σιωπηλά— για την ασφάλεια, τη συναισθηματική ισορροπία ή την ευημερία της συντρόφου τους.
Επιπλέον, οι περισσότεροι άντρες μεγαλώνουν μαθαίνοντας ότι η συναισθηματική έκφραση είναι δείγμα αδυναμίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν νιώθουν. Αντίθετα, συχνά βιώνουν έντονα άγχη και φόβους, ιδιαίτερα μέσα σε μια σχέση.
Αυτό το άγχος δεν εκφράζεται με δάκρυα ή παράπονα. Εκδηλώνεται:
- με τον υπερβολικό έλεγχο για το πού βρίσκεται η σύντροφος,
- με τον εκνευρισμό όταν εκείνη παίρνει ρίσκα,
- με την προσπάθεια να εξασφαλίσουν όλα όσα χρειάζεται, πολλές φορές χωρίς να ρωτούν τι πραγματικά χρειάζεται.
- με την υπεραναλυτική σκέψη
Για έναν άντρα, το να είναι “υπεύθυνος” απέναντι στη γυναίκα που αγαπά μπορεί να γίνει υπαρξιακό άγχος — ένα βάρος που δύσκολα μοιράζεται, γιατί έτσι έχει μάθει να αποδεικνύει την αξία του.
Κι αν ρωτήσεις;
Θα πει «δεν έχω τίποτα», «όλα καλά».
Γιατί η γλώσσα του συναισθήματος του είναι άγνωστη. Το μόνο που ξέρει είναι να δείχνει την αγάπη του μέσα από την πράξη της φροντίδας, αλλά όχι να μιλήσει για το βάρος αυτής της ευθύνης.
Συναίσθημα δεν σημαίνει πάντα κατανόηση
Από την άλλη πλευρά, πολλές γυναίκες έχουν μεγαλώσει αναπτύσσοντας άνεση με το συναίσθημα: το βιώνουν, το εκφράζουν, το συζητούν. Αυτό όμως δεν συνεπάγεται απαραίτητα και συναισθηματική νοημοσύνη – δηλαδή την ικανότητα να αναγνωρίζουν και να κατανοούν το συναίσθημα του άλλου, ειδικά όταν αυτό δεν εκφράζεται όπως το δικό τους. Νιώθουν πολύ, εκφράζονται πολύ — όμως συχνά μόνο για τον δικό τους εσωτερικό κόσμο. Αυτό δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι επειδή νιώθουν πολλά, κατανοούν και τον άλλον.
Στην πραγματικότητα όμως:
- Συχνά δεν αντιλαμβάνονται το σιωπηλό άγχος του συντρόφου τους.
- Δεν παρατηρούν τις συμπεριφορές που δείχνουν ότι κάτι βαραίνει τον άλλον.
- Αντί να διαβάζουν τις πράξεις πίσω από τις λέξεις, στέκονται στις λέξεις που λείπουν.
Κι έτσι, εκεί όπου θα μπορούσαν να δείξουν ενσυναίσθηση, τείνουν να γίνονται απαιτητικές, να θεωρούν δεδομένο τον συναισθηματικό κόπο του άλλου και να τον παρεξηγούν ως έλεγχο ή αποστασιοποίηση.
Το Κοινό Πρόβλημα: Έλλειψη Συναισθηματικής Νοημοσύνης και Διαχείρισης
Το κοινό υπόβαθρο και στις δύο περιπτώσεις είναι η έλλειψη συναισθηματικής νοημοσύνης:
- Πολλοί άντρες έχουν μάθει να μη δίνουν χώρο στο δικό τους συναίσθημα ή να το εκφράζουν μέσα από πιο «δεκτές» κοινωνικά μορφές, όπως ο θυμός ή η υπερ-ευθύνη.
- Οι περισσότερες γυναίκες γιατί, παρότι εκφράζουν έντονα το δικό τους, δεν έχουν μάθει να διαβάζουν και να κατανοούν το συναίσθημα του άλλου.
Το αποτέλεσμα;
Καμία πλευρά δεν διαχειρίζεται ουσιαστικά τα συναισθήματά της. Οι άντρες τα σπρώχνουν προς τα μέσα, οι γυναίκες τα εξωτερικεύουν χωρίς αναστοχασμό, και ο συναισθηματικός διάλογος μεταξύ τους παραμένει επιφανειακός ή ανύπαρκτος.
Πώς Μπορεί να Γεφυρωθεί αυτό το Κενό
Η λύση δεν βρίσκεται στο να γίνουν οι άντρες γυναίκες ή οι γυναίκες άντρες συναισθηματικά.
Για να γεφυρωθεί αυτό το χάσμα, χρειάζεται:
- Στην Αυτογνωσία: να παρατηρούμε πώς νιώθουμε και πώς εκφραζόμαστε.
- Στην εκπαίδευση και των δύο στη συναισθηματική νοημοσύνη: να μάθουν να εκφράζουν, να ακούν, να παρατηρούν.
- Στην απενοχοποίηση της αντρικής ευαισθησίας και στην αποδοχή διαφορετικών μορφών έκφρασης.
- Στην εκπαίδευση όλων να μην ερμηνεύουν τον κόσμο μόνο από το δικό τους συναισθηματικό πρίσμα αλλά να αναρωτιούνται: «Τι μπορεί να νιώθει τώρα ο άλλος και γιατί εκφράζεται έτσι;»
- Στην Επικοινωνία: να τολμάμε να ρωτάμε «Πώς είσαι;», ακόμα κι όταν δεν φαίνεται να χρειάζεται.