Ζούμε σε μια εποχή όπου η σεξουαλικότητα συζητιέται δημόσια και απροκάλυπτα, και τα ερεθίσματα σχετικά με το σεξ είναι περισσότερο προσβάσιμα από ποτέ. Ωστόσο, παρά τη συνεχή αναφορά και προβολή της σεξουαλικότητας, οι έρευνες δείχνουν ότι η συχνότητα και η ποιότητα των σεξουαλικών επαφών έχουν μειωθεί, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές (Twenge et al., 2017). Αυτή η αντιφατική πραγματικότητα εν μέρει εξηγείται από την υπερδιέγερση που προκαλούν τα τεχνολογικά και κοινωνικά ερεθίσματα, τα οποία αποδυναμώνουν την αληθινή σεξουαλική επιθυμία και σύνδεση.
Υπερδιέγερση και Νευροβιολογικές Συνέπειες
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί μέσω συστημάτων ανταμοιβής, τα οποία ρυθμίζονται από τη ντοπαμίνη, μια χημική ουσία που συνδέεται με την ευχαρίστηση και την ανταμοιβή. Όταν ο εγκέφαλός μας εκτίθεται συνεχώς σε τεχνητά ερεθίσματα (όπως για παράδειγμα η πορνογραφία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης), προκαλείται απελευθέρωση ντοπαμίνης (Kühn & Gallinat, 2014). Ωστόσο, η συχνή διέγερση μπορεί να οδηγήσει σε «ντοπαμινική εξάντληση», όπου ο εγκέφαλος αρχίζει να απαιτεί όλο και πιο έντονα ερεθίσματα για να επιτύχει το ίδιο αίσθημα ευχαρίστησης (Zillmann, 2000).
Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως ανοχή στην ντοπαμίνη, ενδέχεται να μειώνει την επιθυμία για πραγματική σεξουαλική επαφή, καθώς τα τεχνητά ερεθίσματα είναι πιο άμεσα και πιο «έντονα» από τις φυσικές ανθρώπινες επαφές. Με την πάροδο του χρόνου, τα άτομα μπορεί να δυσκολεύονται να αισθανθούν την ίδια ευχαρίστηση από το σεξ, οδηγώντας σε μειωμένη λίμπιντο και σεξουαλική δυσλειτουργία (Prause & Pfaus, 2015).
Η Επίδραση της Πορνογραφίας
Η πορνογραφία αποτελεί έναν από τους πιο εύκολα προσβάσιμους τρόπους διέγερσης στον ψηφιακό κόσμο. Έρευνες έχουν δείξει ότι η αυξημένη χρήση πορνογραφίας συνδέεται με μειωμένη σεξουαλική επιθυμία και δυσκολίες στη σεξουαλική λειτουργία, ιδίως σε άνδρες (Park et al., 2016). Ο όρος «προκαλούμενη από την πορνογραφία σεξουαλική δυσλειτουργία» έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει αυτό το φαινόμενο, και αφορά την ανικανότητα ορισμένων ατόμων να διατηρήσουν τη σεξουαλική διέγερση ή την ικανοποίηση χωρίς την παρέμβαση πορνογραφικών εικόνων.
Η συνεχής έκθεση σε πορνογραφία μπορεί να δημιουργήσει μη ρεαλιστικές προσδοκίες για το σεξ και τις σχέσεις, κάτι που συχνά οδηγεί σε απογοήτευση ή άγχος όταν αυτές οι προσδοκίες δεν ικανοποιούνται στην πραγματική ζωή (Cooper et al., 1999). Έτσι, η πορνογραφία μπορεί να λειτουργεί ως υποκατάστατο της πραγματικής σεξουαλικής επαφής, αποδυναμώνοντας την ανάγκη για φυσική οικειότητα.
Άγχος Απόδοσης και Κοινωνικές Προσδοκίες
Η υπερβολική έμφαση που δίνεται στις σεξουαλικές σχέσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στα media δημιουργεί αυξημένες κοινωνικές προσδοκίες για το πώς «πρέπει» να είναι η σεξουαλική ζωή κάποιου. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να προκαλέσει άγχος απόδοσης και να δημιουργήσει ένα ψυχολογικό βάρος που καταπιέζει τη φυσική σεξουαλική επιθυμία (Schnarch, 1991).
Οι άνθρωποι συχνά αισθάνονται πίεση να ανταποκριθούν σε ιδεαλισμένα πρότυπα σεξουαλικότητας, γεγονός που μπορεί να τους κάνει να αποφεύγουν το σεξ για να αποφύγουν την απογοήτευση ή την αποτυχία (Masterson, 2017). Αυτό το άγχος επηρεάζει τόσο άνδρες όσο και γυναίκες, και συχνά συνδέεται με την προβολή τέλειων εικόνων σχέσεων στα κοινωνικά δίκτυα, οι οποίες δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες.
Στρες και Σεξουαλική Κόπωση
Η σύγχρονη καθημερινότητα, γεμάτη άγχος και πίεση, μπορεί να μειώσει τη σεξουαλική επιθυμία. Το χρόνιο στρες προκαλεί αυξημένη παραγωγή κορτιζόλης, μιας ορμόνης που σχετίζεται με την καταστολή της σεξουαλικής λειτουργίας (Hamilton & Meston, 2013). Το σώμα μας, όταν βρίσκεται σε κατάσταση υπερδιέγερσης και έντασης, μπορεί να βάζει σε δεύτερη μοίρα την ανάγκη για σεξουαλική επαφή, καθώς προτεραιότητα δίνεται στην επιβίωση και την αντιμετώπιση των άμεσων απειλών.
Η συνεχής πίεση και η αίσθηση «έλλειψης χρόνου» για πραγματική σύνδεση οδηγούν στη σεξουαλική κόπωση, όπου τα άτομα αισθάνονται συναισθηματικά και σωματικά εξαντλημένα, και δεν έχουν το απαραίτητο απόθεμα ενέργειας για σεξουαλική δραστηριότητα (Levine, 2003).
Η υπερδιέγερση από τα τεχνολογικά και κοινωνικά ερεθίσματα, η ευρεία πρόσβαση στην πορνογραφία, και οι αυξανόμενες κοινωνικές προσδοκίες δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η σεξουαλική επιθυμία και δραστηριότητα μπορεί να καταπιέζονται. Η νευροβιολογική επίδραση αυτών των ερεθισμάτων, σε συνδυασμό με το άγχος της καθημερινότητας, συντελούν στη μείωση της πραγματικής ανάγκης για φυσική σεξουαλική σύνδεση.
Αυτό το φαινόμενο δείχνει την ανάγκη για καλύτερη κατανόηση των επιπτώσεων της τεχνολογίας στη σεξουαλική μας ζωή και της ψυχολογικής πίεσης που προκαλεί η συνεχής έκθεση σε μη ρεαλιστικά πρότυπα. Η καλλιέργεια πραγματικών, συναισθηματικά συνδεδεμένων σχέσεων είναι κρίσιμη για την αποκατάσταση της ισορροπίας στη σεξουαλική ζωή.
Βιβλιογραφία
- Cooper, A., Scherer, C. R., Boies, S. C., & Gordon, B. L. (1999). Sexuality on the Internet: From sexual exploration to pathological expression. Professional Psychology: Research and Practice, 30(2), 154-164. https://doi.org/10.1037/0735-7028.30.2.154
- Hamilton, L. D., & Meston, C. M. (2013). The role of cortisol in the physiological and subjective experience of sexual arousal in women. Journal of Sexual Medicine, 10(4), 822-831. https://doi.org/10.1111/jsm.12036
- Kühn, S., & Gallinat, J. (2014). Brain structure and functional connectivity associated with pornography consumption: The brain on porn. JAMA Psychiatry, 71(7), 827-834. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2014.93
- Levine, S. B. (2003). The nature of sexual desire: A clinician’s perspective. Archives of Sexual Behavior, 32(3), 279-286. https://doi.org/10.1023/A:1023421819465
- Masterson, K. (2017). The anxiety of modern relationships. Psychology Today. Retrieved from https://www